ورود بيش از 15 انشعاب فاضلاب به بزرگترين قنات کشور

خبرگزاري ميراث فرهنگي_ گروه ميراث فرهنگي_ حسن ظهوري_ قنات زارچ درحالي همچنان به فاضلاب بيمارستاني بدل شده است که طي چند سال اخير بيش از 15 انشعاب فاضلابي ديگر نيز به اين اثر ملي مي‌ريزد. اين درحالي است که جهاد کشاورزي به عنوان متولي اين قنات نسبت به موضوع بي توجه بوده و هنوز اقدامي جدي از سوي سازمان ميراث فرهنگي و محيط زيست براي نجات اين اثر صورت نگرفته است.

«مصطفي فاطمي»، عضو دو انجمن جمعيت يادگار يزد و انجمن دوستداران و حافظان خشت خام با اعلام اين خبر به CHN گفت:« درحاليکه سال‌هاست فاضلاب بيمارستان ‌گودرز يزد به داخل قنات زارچ مي‌ريزد، همچنان جهاد کشاورزي نسبت به اين موضوع بي تفاوت بوده و طي چند سال اخير بيش از 15 انشعاب ديگر نيز به داخل اين قنات مي‌ريزد.»

به گفته وي قنات زارچ با 71 کيلومتر طول بزرگترين قنات جهان است که بارها ازسوي يونسکو موردتوجه قرارا گرفته و حتي ثبت آن در فهرست ميراث جهاني نيز پيشنهاد شده است.

فاطمي در ادامه گفت:« فاضلاب بيمارستان گودرز يکي از بزرگترين مشکلات قنات زارچ بوده و باعث آلودگي شديد آن شده است اما ورود 15 انشعاب ديگر به اين قنات آلودگي آن را دو چندان کرده است.»

قنات زارچ طولاني‌ترين و يكي از كهن‌ترين قنات‌هاي كشور به شمار مي رود كه سابقه‌اي بيش از 3000 سال دارد. در مجموع طول كوره اين قنات بيش از 71 كيلومتر بوده و تعداد چاه‌هاي آن 2115 حلقه شمارش شده است.

عمق مادر چاه آن به 85 متر مي رسد و آبدهي آن 25 ليتر در ثانيه گزارش مي‌شود كه در مقايسه با آبدهي سال هاي دور كه معادل150 ليتر در ثانيه ذكر شده، رقم قابل توجهي به شمار نمي‌رود.

آلودگي بيش از حد اين قنات به فاضلاب عفوني بيمارستان گودرز باعث شده تا استفاده از آن براي ساکنين زارچ مشکل شود. اين درحالي است که پيش از اين از آب اين قنات به خوبي بهره‌برداري مي‌شده است.

فاطمي گفت:« بارها اين موضوع از سوي انجمن‌هاي دوستدار ميراث فرهنگي مورد اعتراض قرار گرفته است اما هربار به ما تهمت سياسي کردن موضوع را زده‌اند و حتي مورد تهديد قرار گرفته‌ايم.»

وي گفت:« قنات زارچ بخش بسيار مهمي از هويت شهر يزد محسوب مي‌شود که همواره ازسوي گردشگران داخلي و خارجي مورد بازديد قرار گرفته است. از اين قنات در سفرنامه‌هاي زيادي ياد شده است.»

تاکنون بارها از سوي ساکنان زارچ نسبت به آلودگي اين قنات اعتراض شده اما هنوز توجهي به اعتراض اين مردم نشده است.

از ويژگي‌هاي ديگر قنات زارچ مي توان به مربعي بودن مقطع چاه‌هاي آن در مقايسه با همتايان ديگر كه مقطعي بيضوي يا دايره وار دارند، اشاره كردكه پيشينه حفر چنين چاه‌هايي به زمان زرتشتيان برمي‌گردد.

مظهر اين قنات در شهر زارچ استان يزد واقع شده و داراي سه شاخه يا تونل زير زميني جدا از هم است كه تونل‌هاي آن:«شيرين»، « شور» و« ابراهيم خويدكي» نام دارد.

از آب قنات زارچ 800 خانوار كشاورزي استفاده مي كنند و حدود 25 هكتار سطح زير كشت باغي از جمله باغات انار، انگور، انجير، سيب، پسته و هلو به همراه 400 هكتار سطح كشت زراعي تحت پوشش اين قنات قرار دارد.

بیش از 98 درصد ميراث تاريخي استان يزد حريم مصوب ندارند

خبرگزاري ميراث فرهنگي_ گروه ميراث فرهنگي_ در ميان بيش از 1400 اثر ثبتي استان يزد تنها 25 اثر تعيين حريم شده‌اند كه 24 اثر آن مربوط به مديريت‌‌هاي قبلي ميراث فرهنگي در اين استان است و در دوره مديريت جديد ميراث فرهنگي استان يزد فقط يك اثر تاريخي ثبت شده تعيين حريم شده است.

بنابراين گزارش از بين قريب به 860 اثر ثبتي در طول 4 سال گذشته در استان يزد حتي يك اثر هم تعيين حريم نشده است. تك اثري هم كه در اين دوره تعيين حريم شده است از آثار ثبت شده در دوره‌ قبلي مديريت ميراث فرهنگي است.

اما مديركل دفتر ثبت آثار استان يزد نظر ديگري دارد. ناصر بابايي ندوشن در گفتگو با CHN اظهار داشت:« آثار و ابنيه يزد با ديگر استانها متفاوت است، عموم آثار؛ بنا بوده و متعلق به مردم است بنابراين ما به تعيين حرايم توجه زيادي داريم. از دو سال پيش نيز تعدادي پرونده تشكيل شده و درحال حاضر در مرحله رفع نقض قرار دارند.»

به استناد آمار؛ در ميان 540 اثري كه از آغاز ثبت ميراث فرهنگي در سال 1310 تا 1384 در استان يزد به ثبت رسيده است؛ تنها 25 اثر تعيين حريم شده‌اند. به عبارت ديگر 5 درصد آثار ثبتي استان يزد قبل از مديريت فعلي حريم مصوب دارند. اين درحالي است درصد حرايم مصوب در استان يزد با مديريت فعلي به صفر رسيده است.

بابايي ندوشن در واكنش به اين موضوع گفت:« تك بناها را مقطعي و به فراخور نياز تعيين حريم مي‌كنيم اما اينطور نيست كه به طور كلي حرايم مصوب داشته باشيم. تنها چيزي كه هم كه در دستور كار داريم ثبت آثار است و نه تعيين حريم.»

وي افزود:« اما اينطور نيست كه عدم تعيين حريم خطري براي بنا به همراه داشته باشد چراكه مردم يزد براي آثار تاريخي اهميت زيادي قائل هستند و هنگامي كه تابلوي ثبت روي بنايي الصاق مي‌شود اهالي محل نسبت به اثر احساس مسئوليت مي‌كنند. لذا روي تعيين حرايم خيلي حساس نيستيم.» 

ازسوي ديگر كارشناسان ميراث فرهنگي معقدند كه ثبت بدون تعيين حريم به شدت به آثار تاريخي لطمه مي‌زند. يك كارشناس ارشد ميراث فرهنگي كشور با انتقاد از پيامدهاي منفي عدم تعيين حريم براي آثار تاريخي به CHN گفت:« نتيجه عدم تعيين حريم براي به وضوح دركنار آثار تاريخي قابل مشاهده است، چنانكه حتي در حريم درجه يك آثار تاريخي برج ساخته و اتوبان كشيده‌اند و خود اثر در ميان سازه‌هاي جديد درحال نابودي است.»

محمدحسن محبعلي افزود:« تعيين حريم جنبه حفاظتي دارد بدين معنا كه حريم مصوب ضوابطي را درپي دارد كه اجازه نمي‌دهد حواشي اطراف اثر به اثر تنه بزند. با اين وجود در اين حوزه بسيار عقب هستيم و دليل اين عقب افتادگي هم تنها كاهلي و تنبلي مديران ميراث فرهنگي كشور است.»

يادآور مي‌شود عملكرد سازمان ميراث فرهنگي استان يزد با 1377 اثر ثبتي فاقد حريم ازجمله ضعيف‌ترين عملكردها در ميان استانهاي كشور است و اين در حالي است سرعت ثبت ميراث فرهنگي در اين استان طي 4 سال گذشته به شدت فزوني يافته است.

آمار مذكور نشان از تكيه صرف مديران استان بر ثبت و غفلت از تعيين حريم براي آثار ثبتي است؛ رويكري كه در آينده نزديك ميراث فرهنگي يزد را درمعرض خطرات جبران ناپذيري قرار خواهد داد.